تهران: دفاع مقدس، زاغه‌ی مهمات جنگ فرهنگی

سرویس تجربیات:  موسسه رایان طلیعه، به عنوان یک شرکت مرکزی، شرکت‌ها و موسساتی را در زمینه‌های مجازی و فعالیت در زمینه انتشار کتاب، تحت پوشش دارد. این موسسه که سال‌هاست در حال فعالیت است، تولیدات ارزنده‌ای را در حوزه‌های مختلف فرهنگی، خصوصا دفاع مقدس عرضه کرده است. این گفتگو با مدیر این موسسه انجام شده است. ایشان با تجربیات گران‌قدری که در طول سال‌های طولانی فعالیت خود اندوخته‌اند، نکات قابل توجهی را گوشزد می‌کنند.

***

لطفا خودتان را به صورت کامل معرفی بفرمایید.

ابوالقاسم حبیبی هستم. در سال 1339 در محله‌ی نارمک تهران متولد شدم. افتخار داشتم در لباس پاسداری تا سال 84 در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خدمت می‌کردم. دارای تحصیلات حوزوی هستم. بعد از جنگ نیز وارد حوزه‌ی رایانه و نرم افزار شدم و از سال 76 به صورت رسمی وارد عرصه‌ی تولید این محصولات شدم.

در زمان دفاع مقدس، مدتی مسئول تبلیغات جبهه و جنگ سپاه بودم، بعد از آن پایه‌گذار و مدیر مرکز نشر و تولید الکترونیک سپاه در سال 80 بودم.

فعالیت‌های شما در آن مرکز چه بود؟

از سال 76 نزدیک 40 عنوان نرم‌افزار در حوزه‌ی دفاع مقدس در آن مرکز تولید و سایت «حماسه» رونمایی شد. «حماسه» اولین تارنمای رسمی دفاع مقدس بود که از سال 81 شروع به کار کرد و بنده سردبیر آن بودم. این تارنما به تدریج تبدیل به سایت خبری سپاه پاسداران شد و هم اکنون تحت عنوان «سپاه‌نیوز» فعالیت می‌کند.

در سال‌های حدود 76 توفیق داشتیم و در سپاه پاسداران، در مرکز فرهنگی معاونتی تحت عنوان طرح و برنامه زیر نظر بنده مدیریت می‌شد. همان بخش را تبدیل کردم به مرکز تولید نرم افزارهای دفاع مقدس که نهایتا به مرکز نشر الکترونیک دفاع مقدس تبدیل شد و آثار بسیاری داشت. یکی از این آثار، تبدیل حدود 120 هزار فریم عکس و چندین هزار ساعت صوت و فیلم به آرشیو دیجیتال بود. این اتفاق باعث شد بسیاری از آثار به جا مانده از دفاع مقدس که در حال فرسوده شدن بود، حفظ شود.

سایت «ساجد» نیز یکی از تولیدات این مجموعه بود. هر چند این پایگاه اینترنتی کمی از اهدافی که برای آن در نظر گرفته شده بود فاصله گرفت، تبدیل به یک سایت حرفه‌ای شد و هنوز هم کار خود را ادامه می‌دهد. خبرگزاری دفاع مقدس، که در حال حاضر مشغول فعالیت است، ادامه‌ی مسیری است که از این تارنما آغاز شده بود.

در مورد شروع کار موسسه رایان طلیعه بفرمایید.

بعد از جنگ احساس می‌شد که فضاهای دولتی برای فعالیت‌های فرهنگی، بستر مناسبی نیست. اعتقاد بنده این است که کار فرهنگی را باید در حوزه‌های غیر دولتی انجام داد. زیرا در این فضاها نه وابستگی فکری و جناحی وجود دارد و نه محیط‌های اداری و ضوابط و مقررات حاکم بر آن آزادی در خور شأن کارهای فرهنگی را سلب نمی کند. از این رو بنده از همان روزهای بعد از جنگ در پی تاسیس تشکیلاتی بودم که بتوانم در آن، کار فرهنگی این چنینی را ادامه دهم. از این رو موسسه‌ای به صورت یک شرکت تاسیس کردیم که عنوانش «شرکت تولیدی خدماتی رایان طلیعه» شد. همان سال‌ها، با وجود آن که هنوز رایانه به صورت یک ابزار فراگیر درنیامده بود، بنده متوجه شدم که این ابزار، بسیار گسترده است و می‌تواند در ترویج فرهنگ دینی موثر باشد.

در شروع کار چه کسانی شما را همراهی کردند؟

ابتدای کار رایان طلیعه مجموعه‌ای بود متشکل از بعضی افراد بازنشسته‌ی سپاه و جمعی از جوانان بسیجی باانگیزه‌ای که علاقمند به فعالیت در این حوزه بودند. از جمله این افراد، مهندس دری بودند که از همان سال 78 در این کار درگیر شدند و به عنوان یک نیروی جوان و با انرژی بسیار، نقش‌آفرینی موثری داشتند. جناب مهندس دوعلی نیز از سال‌های حدود 80 به ما پیوستند. آقای علی شجاعی ساعی، آقای علی غفار که از نویسندگان دفاع مقدس هستند، دکتر شیخ‌زاده و دکتر صادقی، از دیگر کسانی بودند که در تاسیس این مرکز نقش داشتند.

هدف شما در این مرکز چه بود و چه چشم‌اندازی را برای خود مشخص کرده‌اید؟

پس از جدایی از سپاه در سال 84، فراغ بال بیشتری پیدا کردم. آن زمان حدود 10 طرح جامع در حوزه‌ی رسانه‌ای تهیه کردم و خدمت رئیس جمهور وقت بردم که از آن میان، پنج شش طرح عملیاتی شد. یکی از این طرح‌ها، همین مرکز رسانه‌های دیجیتال و نمایشگاه رسانه‌های دیجیتال بود که از سال 86 اجرای آن را هم به خود ما محول کردند. در وضعیت آن زمان، موضع‌گیری‌های مخالف این طرح زیاد بود، ولی به لطف خدا اولین نمایشگاه و جشنواره‌ی رسانه‌های دیجیتال برگزار شد که استقبال خوبی هم از آن صورت گرفت.

این طرح در راستای یک هدف کلی برای استفاده از ظرفیت‌های فضای مجازی برای پیش‌برد اهداف فرهنگی ما بود. فرهنگ دینی و ملی ما بسیار غنی است، ولی اگر از ابزار روز دنیا استفاده نکنیم، عقب می‌مانیم. باید با مردم به زبان روز حرف زد، زبان امروز، زبان رسانه است. درگیر شدن در فضای مجازی با پیشرفت‌هایی که در حال حاضر وجود دارد، اجتناب‌ناپذیر است. من جایی شنیدم که سال‌های 79 و 80 از قول حضرت آقا می‌گفتند اینترنت موهبت الهی است. در واقع این ابزار باعث می‌شود ما بتوانیم با دنیا حرف بزنیم.

از همان ابتدا در این مجموعه نگاه ما به رایانه به عنوان یک رسانه بود. هر چند حتی زمانی که می‌خواستیم جشنواره‌ی رسانه‌های دیجیتال را برگزار کنیم، بسیاری افراد به لفظ «رسانه‌ی دیجیتال» خرده می‌گرفتند، ولی این واژه متناسب با نگاه ما به این عرصه بود و امروز هم کاملا عادی شده است. اگر ما می‌گوییم بازی یا مجموعه‌های صوتی تصویری یک رسانه است، نگاه ما به آن به این شکل است که به حدی برسیم که از تمامی ظرفیت‌های آن بهره ببریم.

برنامه‌های شما برای ادامه‌ی فعالیتتان از ابتدای شروع کار چه بوده است؟

ما در فعالیت‌های خود یک سیاست کلان و راهبردی داریم که اساس‌نامه‌ی موسسه را بر آن اساس استوار کردیم: ما می‌خواهیم به مرحله‌ای برسیم که از تمام ظرفیت‌های فضای مجازی برای ترویج فرهنگ خود استفاده کنیم. این موسسه شاید جزء معدود موسسات خصوصی باشد که تولید محصولات دفاع مقدسی را در دستور کار خود قرار داده است. من معتقدم در حوزه‌ی دفاع مقدس کارهای روی زمین‌ مانده‌ی بسیاری وجود دارد و متاسفانه در بخش خصوصی توان مالی و ظرفیت مالی پرداختن به آن موجود نیست. در واقع دفاع مقدس از جمله حوزه‌هایی است که دولت باید برایش هزینه کند. اگر امروز می‌خواهیم جوانان ما به مقصد درست برسند، باید روی فرهنگ دفاع مقدس هزینه کنیم.

در خصوص فعالیت شما در فضای مجازی، چگونه قصد دارید نسل جوان را در جریان آن چه در دفاع مقدس گذشته است قرار دهید؟

تولید نرم‌افزار یا هر محصول رسانه‌ای دیگر به این منظور صورت می‌گیرد که پلی برای ارتباط بین نسل امروز و نسل گذشته، یعنی نسل دفاع مقدس ایجاد شود و جوانان ببینند نسل دفاع مقدس چگونه زندگی می‌کردند و نگاه آن‌ها به دنیا و آخرت چه بود؛ تعریف ایثار و جهاد چه بود، مادران و دختران و زنان آن نسل چه کار می‌کردند و چه نقشی در دفاع مقدس داشتند... این کارها به این منظور انجام می‌شود که الگوهایی مطرح و سبک‌ها و سیاق‌هایی که مورد نیاز است، معرفی شود. مثلا در حوزه‌ی جامعه‌ی پزشکی، نرم‌افزار پزشکان را تولید کردیم و سعی کردیم پزشک آن روز را نشان دهیم؛ چطور بیماران را معاینه می‌کرد، چقدر به پول بیمار اهمیت می‌داد، اصلا ادبیات او در برخورد با بیمار چه بود...

البته اهداف ما در این زمینه متعدد بود، مثلا قصد داشتیم از جهت فنی به مرحله‌ای برسیم که بتوانیم با استفاده از این ظرفیت‌ها، چالش‌ها و مشکلات پیش روی ادبیات دفاع مقدس را بشناسیم و برطرف کنیم. ضمن این که با نسل امروز ارتباط برقرار کنیم و مسائل متعددی را که در مسیر ارتباط نسل جدید با نسل دفاع مقدس وجود دارد، از بین ببریم.

شما چقدر امیدوارید از طریق این فعالیت‌ها، فرهنگ ایثار و شهادت گسترش پیدا کند؟ به عبارت دیگر فکر می‌کنید اثر واقعی این تولیدات چیست؟

واقعیت این است که ما فقط در حد ایده متوقف نشده‌ایم. مقام معظم رهبری رهنمودهایی دارند که برای فعالان این عرصه راهگشاست: اول این که ایشان دفاع مقدس را گنجینه‌ای معرفی می‌کنند که تمام ناشدنی است. دوم این که می‌فرمایند برای ترویج فرهنگ دفاع مقدس از تمام ظرفیت‌های هنری استفاده کنید. دیگر این که می‌فرمایند زنده نگه داشتن یاد و خاطره شهدا کمتر از شهادت نیست.

ما اولا گوشه‌ای از هزاران موضوعی را که می‌توان در مورد دفاع مقدس بررسی کرد، مطرح می‌کنیم. ثانیا این جمله‌ی اخیرمبنای کار ماست، یعنی نگاه کردن به موضوع تبیین واقعیت‌های دفاع مقدس به صورت یک تکلیف، آن هم به عنوان یک بازمانده از آن دوران. این که هر چند وقت یک بار کتابچه‌ی خاطراتی چاپ یا همایشی برگزار کنم، حداقل انجام وظیفه در زمینه‌ی زنده نگه داشتن یاد شهداست. آن چه می‌توان مترادف با زنده نگه داشتن یاد آن‌ها پنداشت این است که سبک زندگی و رفتار آن‌ها را به نسل بعد منتقل کنیم.

متاسفانه در حال حاضر با وجود مدیریت چندگانه در زمینه‌ی دفاع مقدس، تمام کارهای آن روی زمین باقی مانده است. من به عنوان کسی که از سال 59 وارد حوزه‌ی جنگ و دفاع مقدس شده‌ام و سال‌ها عضو شورای عالی تبلیغات سپاه بودم و کاملا با حوزه‌ی فرهنگ و ارتباطات آشنایی دارم، حتی قبول ندارم که ادعا کنیم بخشی از این بار منتقل شده است.

من با خیلی از دوستان این اعتراض را مطرح کرده‌ام که نباید یک سازمان عریض و طویل با پول بیت‌المال بسازیم و در جایی هزینه کنیم که حوزه‌ی علاقمندی جوانان امروز نیست. زیرا هر چه این مسیر بیشتر طی شود، فاصله‌ی نسل امروز ما با دفاع مقدس بیشتر می‌شود. من به یکی از مسئولان این کارها می‌گفتم این راهی را که شما در حال پیمودن آن هستید، شبیه مسابقه دادن یک لاک‌پشت با یک جت است. فضای مجازی و رایانه با سرعتی بسیار زیاد در حال رشد است.

منابع درآمدی این مجموعه از کجا تامین می‌شود؟

این مجموعه به صورت خصوصی اداره می‌شود. در حوزه‌ی فعالیت‌های مربوط به دفاع مقدس، کسی پول نمی دهد! یعنی انتظار این که با کارهای دفاع مقدسی پول دربیاوریم بی‌جاست. البته در همه جای دنیا برای آن که مردم فرهنگ خود را حفظ کنند، هزینه‌های بسیار زیادی انجام می‌شود. ولی ما به آن اندازه که شایسته است، هزینه نمی کنیم. در حالی که تمام شئونات فرهنگی خود را، حتی در حوزه‌های اقتصاد مقاومتی و فرهنگ صرفه‌جویی و امثال آن، باید در فرهنگ دفاع مقدس جستجو کنیم... ما به سراغ این کار آمده‌ایم چون آن را وظیفه‌ی خود دیده‌ایم.

شما در قبال شعارهایی که برای محو آثار دفاع مقدس گفته می‌شود، خصوصا این که برخی مدعی می‌شوند جنگ تمام شده است، چه کارهایی انجام داده‌اید؟

این تفکری که جنگ را تمام شده می‌پنداشت، همان تفکری بود که حاصل آن فتنه‌ی 88 شد. گروهی که این حرف‌ها را تبلیغ می‌کردند، دقیقا از سال‌های اولیه‌ی پس از جنگ طوری تبلیغات می‌کردند، گویا سیصد سال از آن گذشته است. حتی خود ما هم داشت باورمان می‌شد جنگ تمام شده است. با فروپاشی حکومت بعثی و نابودی صدام، این تبلیغات بیشتر از قبل قوت گرفت. مقام معظم رهبری در مقابل این هجمه‌ها از همان ابتدا گفتند که جنگ دیگری تازه شروع شده است، تازه شروع کار است. هنوز هم این دو تفکر وجود دارد، تفکری که جنگ را تمام شده می‌داند و تفکری که جنگ را تا رفع فتنه از کل عالم تمام شده نمی داند...

نحوه‌ی برنامه‌ریزی و هدایت موسسه چگونه است؟

به دلیل مشکلات و موانعی که در این کار وجود دارد، فعالیت‌های ما به وضوح قابل پیش‌بینی نیست تا بتوانیم یک برنامه به صورت برنامه‌ی سالانه داشته باشیم. معمولا بنده و سایر دوستانی که در حال حاضر هسته‌ی اصلی موسسه را تشکیل می‌دهند، با هم می‌نشینیم و برای کار تصمیم می‌گیریم. حتی ممکن است این تصمیم‌گیری‌ها در زمینه‌هایی غیر از دفاع مقدس باشد. مثلا در حوزه‌ی جن‌شناسی یا شیطان‌شناسی طرح‌هایی مطرح و اجرا شده است.

گاهی حتی ممکن است پیشنهادی از جایی به ما داده شود و به نظر ما پیشنهاد خوبی باشد. ما هم روی آن کار کنیم و ایده را عملی کنیم. گاهی نیز پروژه‌ای در دستور کار قرار می‌گیرد که باید تمام تمرکز خود را روی آن قرار دهیم. مثلا پروژه‌ای در مورد بهداری‌های جنگ چند وقت پیش انجام شد و کل مجموعه درگیر آن بودیم.

به نظر می‌رسد فعالیت‌های موسسه طوری است که صرفا وجهه‌ی فرهنگی کارها مدنظر نیست...

نه! محور اصلی کار ما فرهنگ و ارتباطات فرهنگی است. حتی اگر به حوزه‌ای که شاید به فرهنگ بی ارتباط است وارد می‌شویم، باز هم آن چه مدنظر ماست، همین مسائل فرهنگی است.

نحوه‌ی انتخاب نیروها و شناسایی مخاطبان موسسه چگونه است؟

در این مجموعه آقای دوعلی مدیر محتوا و مهندس دری مدیر فنی هستند. بقیه‌ی نیرو‌ها غیر از چند اپراتور به صورت پروژه‌ای دعوت به همکاری می‌شوند. شاید حدود پنجاه نیرو در زمینه‌های مختلف گرافیک و برنامه‌نویسی در حال حاضر در مجموعه در حال فعالیت باشند.

مخاطب نیز متناسب با هر کدام از کارها و حوزه‌های فعالیت، تفاوت پیدا می‌کند. مثلا مخاطبی که با مستند جذب می‌شود، علاقه‌ی کمتری به نرم‌افزار نشان خواهد داد، چون در آن حداکثر چند صحنه از فیلم را می‌توان جا داد. مستند هم می‌تواند در حوزه‌ی صوتی باشد، فیلم باشد، حتی کتبی باشد. البته نهادهای مختلف برای برخی کارهای مختلفی که تولید می‌کنیم، درخواست‌هایی دارند، مثلا ستاد عالی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد، بنیاد حفظ آثار یا پژوهشکده دفاع مقدس، از جمله جاهایی هستند که برای محصولات ما تقاضا دارند.

مهم‌ترین تولیدات و اثرات شما چه بوده است؟

یکی از تولیدات ما در مورد سپاه که اثر بسیار فاخری بود، بیش از دو سال و نیم ما را برای طراحی گرفت. این طرح زیر نظر مستقیم سپاه، در زمان سردار رحیم صفوی تهیه می‌شد و سردار فتحیان و سردار جزایری ناظران محتوایی آن بودند. این اثر تاریخچه‌ی سپاه و فرایند شکل‌گیری فرماندهی کل را توضیح می‌دهد. البته پس از آن تاریخ این نرم‌افزار به روز نشد.

یکی دیگر از آثاری که تولید شد، «از هزاران هزار» بود که در جشنواره‌ی رسانه‌های دیجیتال نیز به عنوان یک اثر فاخر مورد تقدیر قرار گرفت. در تهیه‌ی این اثر چندین تن از فرماندهان سپاه همکاری کردند، از جمله سردار محسن قربانی، سردار فتحیان و سردار فتح‌الله جعفری که واقعا از مفاخر دفاع مقدس هستند و اطلاعات بسیار زیادی در این زمینه دارند.

در یک اثر دیگر که در موضوع زن و دفاع مقدس تولید شد، سعی شد همه‌ی گفته‌ها و ناگفته‌های مربوط به نقش زنان در دفاع مقدس گفته شود. این اثر که تا به حال به چند زبان ترجمه و در خارج از کشور نیز توزیع شده است، به سفارش سازمان بسیج خواهران کشور تولید شده است. «بهداری دفاع مقدس» نیز یکی دیگر از آثار فاخری بود که تولید شد و در نوع خود بی‌نظیر به شمار می‌آید.

در حوزه‌های غیر دفاع مقدسی، برجسته‌ترین کار ما نرم‌افزار شیطان‌شناسی است. این نرم‌افزار در همان سال تولید به عنوان اثر برگزیده‌ی جشنواره‌ی رسانه‌های دیجیتال انتخاب شد و در مراسم رونمایی از آن که در مشهد برگزار شد، حدود 2500 نفر از مسئولان فرهنگی مساجد سراسر کشور حضور داشتند. چندین هزار نسخه از این نرم‌افزار بنا بر اهمیتی که داشت توسط نیروی انتظامی و ستاد کانون‌های فرهنگی هنری مساجد در سطح کشور توزیع شد.

نحوه‌ی حمایت نهادهای دولتی از موسسه شما چگونه است؟

این موسسه به عنوان یک موسسه‌ی خصوصی، به هیچ نهادی وابسته نیست و تا به حال جز در مواردی که نرم‌افزارهای ما به برخی از آن‌ها فروخته شده، حمایتی از جانب آن‌ها وجود نداشته است. البته همان طور که گفتم، وقتی بحث دفاع مقدس را به عنوان زمینه‌ی کاری خود در نظر گرفته‌ایم، بحث مالی درجه اهمیت پایینی دارد. به همین خاطر ما به شدت در مضیقه هستیم و دخل و خرجمان به سختی جور در می‌آید.

چگونه از تولیدات خود و اثراتی که در جامعه به جا می‌گذارد بازخورد می‌گیرید؟

کار ما در واقع، دو اثر دارد: اثر وضعی و اثر تاریخی. از نظر اثری که این کارها در تاریخ دارد، باید قبول کنیم که بخشی از اسناد که ممکن بود از بین برود، جمع‌آوری و افتخارات جنگ گردآوری می‌شد. این باعث می‌شود نسل آینده گنجینه‌ای از آثار دفاع مقدس را در اختیار داشته باشد. چنین کاری در درازمدت نتیجه می‌دهد و باید بعدها بازخورد و نتیجه‌اش را سنجید.

در حال حاضر چه برنامه‌هایی را در دستور کار دارید؟

اولین برنامه‌ی اندروید با موضوع روزشمار دفاع مقدس در حال حاضر جدیدترین کار ماست که یک مرحله از آن قبلا رونمایی شد، ولی رونمایی از نسخه‌ی نهایی آن در سوم خرداد امسال خواهد بود. این نرم‌افزار از این باب که به صورت روزشمار وقایع را در خود ظبط کرده است، منحصر به فرد است، به اضافه‌ی این که اطلاعاتی درباره‌ی شهدا در آن وجود دارد که برای کاربران بسیار مفید خواهد بود. غیر از این‌ها بخشی تحت عنوان دل‌نوشته‌ها و بخشی با عنوان صوت و تصویر در آن هست.

یک سامانه‌ی پیامک نیز به تازگی ایجاد شده است و بالغ بر 150 هزار نفر عضو دارد که اطلاعات متنوعی در این باره برای آنان ارسال می‌شود. از جمله برنامه‌های آینده که مقدمات آن فراهم شده است، می‌توان به شهر مجازی دفاع مقدس اشاره کرد.

راه‌های ارتباط با ما چیست؟

سایت رایان طلیعه فعال است و علاقمندان می‌توانند از طریق آن در جریان فعالیت‌های ما قرار بگیرند. از طریق شماره تلفن 9099070275 از همه جای کشور، بدون نیاز به وارد کردن پیش‌شماره، می‌توان به موسسه دسترسی پیدا کرد. تلفن‌های موسسه هم 88594128 تا 30 است.

در پایان اگر صحبتی دارید بفرمایید.

همه‌ی ما در حوزه‌ی دفاع مقدس وظیفه داریم، تکلیف داریم، مدیون شهداییم. همان طور که همه‌ی ما خودمان را مدیون امام حسین(ع) می‌دانیم و محرم و صفر را ارج می‌نهیم، باید خودمان را نسبت به شهدا نیز مدیون بدانیم. شهدای ما فرهنگ اسلام و قرآن را احیا کردند. اگر ما امروز در کشور آزادانه دین را تبلیغ می‌کنیم، به برکت خون شهداست.

از طرف دیگر امروز چه بخواهیم، چه نخواهیم، کم‌کم به سمتی پیش می‌رویم که تمام افعال بشر تحت تاثیر رسانه‌های مجازی است. بنابراین باید حواسمان جمع باشد که در این حوزه هم شهدا و فرهنگ شهدا را یاد کنیم و زنده نگه داریم.