تهران: چه باورهایی، انتظار مهدوی را به انحراف می‌کشاند؟

به گزارش حلقه وصل، یکی از باورهای ریشه‌دار و راهبردی در میان مسلمانان، اعتقاد به مهدویت به معنای ظهور منجی و مهدی موعود است. باوری مهم، امیدبخش و جذاب که در برهه‌های زمانی متعددی مورد سوءاستفاده جریان‌ها و افراد سودجو و دشمنان اسلام واقع شده است. افراد و جریان‌های منحرفی که علاوه بر تضعیف این اعتقاد مهم، از آن به عنوان وسیله‌ای جهت دستیابی به اهداف شوم و منفعت‌طلبانه خویش بهره جسته و از جهل، سادگی و احساسات دینی مردم برکه‌ای گِل‌آلود جهت صید مطامع خویش برساخته‌اند.

مدعیانی دروغین که از صدر اسلام با ادعای مهدویت و یا بابیت، عده زیادی را فریفته و علاوه بر ایجاد تشنج و تفرقه در جامعه اسلامی و بازیچه قرار دادن عقیده مهدویت، جنبش‌های منحرفی را پایه‌گذاری کرده‌اند. از جریاناتی چون کیسانیه، ناووسیه و شمطیه و افرادی چون مهدی فاطمی و میرزا غلام احمد قادیانی تا بابیت علی محمد باب و ادعای مهدویت احمد الحسن (معروف به یمانی) در عصر حاضر.

از این‌رو با توجه به افزایش جریان‌های انحرافی حول مسئله مهدویت در سال‌های اخیر، بررسی این جریان‌های انحرافی، نحوه فعالیت آنها و آشنایی با روزنه‌های نفوذ و زمینه‌های شکل‌گیری این جریان‌ها، ضرورتی انکار ناشدنی و نیازی همگانی است تا جامعه و افراد از فرو افتادن در دام این جریان‌ها در امان باشند.

حسین حجامی یکی از پژوهشگران پژوهشکده مهدویت و آینده‌پژوهی، با درک این ضرورت، موضوع جریان‌های انحرافی مهدویت را مورد مطالعه بررسی و نقد قرار داده و کتابی را با عنوان «شناخت، بررسی و نقد کلامی جریان‌های انحرافی مهدویت» در 444 صفحه به رشته تحریر درآورده است. این کتاب توسط پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی چاپ و به بازار نشر عرضه شده است.

مؤلف کتاب، پیش از معرفی جریان‌های منحرف در زمینه مهدویت، کلیات، مبانی، اشتراکات و آسیب‌های این جریانات را تبیین کرده است.

پیش از بیان هر انحرافی ضروری است که اعتقاد صحیح و مسیر اصلی در موضوع مورد نظر آشکار شده و حدود و صغور آن به درستی تبیین گردد. در مسئله مهدویت نیز لازم است ابتدا مسیر صحیح و حدود اصلی این آموزه مهم به درستی تبیین گردد تا هر گونه انحراف و کژاندیشی در مقابل محکمات مهدویت به وضوح و به دور از هر گونه شبهه‌ای رخ نماید. فصل اول این کتاب با ارائه کلیات و مبانی مسئله مهدویت به صورت مختصر و مفید توانسته است این مهم را ایفا کند.

پس از آشنایی کلی با آموزه مهدویت، بیان ویژگی‌های مشترک جریان‌های انحرافی یکی از مهم‌ترین عواملی است که شناخت این جریانات را آسان‌تر ساخته و از درافتادن افراد و گروه‌ها به دام این جریانات پیشگیری خواهد کرد.

مؤلف در این کتاب اقداماتی مانند: ترویج احساس‌گرایی، قداست‌سازی شخصیت، دشمنی با مراجع تقلید، رفتار تشکیلاتی و شاخصه‌های متعدد دیگری از این دست را در زمره ویژگی‌های مشترک جریان‌های منحرف برشمرده و با استفاده از منابعی مانند فایل صوتی اعترافات برخی از مدعیان دروغین و جزوات منتشر شده از جانب آنان به بررسی این ویژگی‌ها پرداخته است.

رواج جریان‌های انحرافی مهدویت آسیب‌های متعددی را بر جوامع اسلامی و عقاید مسلمانان تحمیل می‌کند. در این کتاب ‏به 4 آسیب عمده این جریان‌ها اشاره شده که برخی از این آسیب‌ها نه فقط حاصل جریان‌های افراطی بوده، بلکه به عقیده مؤلف، برخی از فعالیت‌های دلسوزان و حتی بعضی از برنامه‌های رسانه‌های عمومی کشور نظیر رادیو و تلویزیون نیز این آسیب‌ها را در پی خواهد داشت. آسیب‌هایی مانند بی‌تاب کردن مردم برای ظهور و کاستن از صبر و آرامش در مسیر انتظار، از این دست آسیب‌ها شمرده شده است.

مخاطب با مطالعه این کتاب، پس از آشنایی اجمالی و مفید با کلیات عقیده مهدویت و اشتراکات و آسیب‌های جریان‌های منحرف، با مجموعه‌ای از این جریان‌های منحرف در عرصه مهدویت و مدعیان دروغین مهدویت و بابیت آشنا می‌گردد. جریانات و مدعیانی که در چهار دوره زمانی قبل از میلاد مهدی موعود7، پس از ولادت ایشان و در دوران غیبت صغری و غیبت کبری به ادعاهای دروغین بابیت و مهدویت پرداخته و رویکردهای اعتقادی منحرفی را پایه‌گذاری کردند.

نکته حائز اهمیت در این کتاب آن است که مؤلف علاوه بر معرفی جریان‌های منحرف به نقد کلامی این هرکدام از آنها پرداخته و اشکالات فکری و کلامی وارد بر این جریانات را برشمرده است.

به عنوان مثال، احمد الحسن (معروف به یمانی) یکی از این مدعیان دروغین در عصر حاضر است که از بصره عراق برخاسته و پس از ادعای اینکه سید یمانی است، رفته رفته ادعاهای او گسترش یافته و مدعی شده است که فرزند امام مهدی7 و وصی و نماینده ایشان است. این شخص با این ادعاها و ادله‌ای که از روایات برای خویش بنا کرده، درپی گسترش نفوذ جریان فکری و اجتماعی خود در عراق، ایران و سایر کشورهاست. در این کتاب پس از معرفی احمد الحسن و نحوه شکل‌گیری تفکر او، به نقد ادله و ادعاهای این جریان پرداخته شده است.

چینش مطالب کتاب به روش رساله‌های علمی ـ دانشگاهی، حاکی از این است که این کتاب حاصل پایان نامه مؤلف بوده است.

شایان ذکر است که علاوه بر اصولی  و استاندارد نبودن پیکربندی مطالب کتاب به شکل پایان‌نامه‌های علمی، اینگونه پیکربندی مطالب، در بعضی از بخش‌های کتاب، موجب سردرگمی مخاطب شده و کتاب را از حال روان بودن خارج ساخته و به یک متن پیچیده مبدل می‌سازد که این امر با تأسف در کتب متعددی مشاهده می‌شود.

این کتاب با قطع نظر از ساختار پایان‌نامه‌ای و پیچیده‌اش منبعی مناسب جهت آشنایی با جریان‌های انحرافی مهدویت قلمداد می‌شود که با قلمی روان به نقد و بررسی مجموعه‌ای از جریان‌های انحرافی پرداخته و شاخصه‌های کلی این جریانات را به صورت مدون به مخاطب عرضه کرده است.