تهران: اگر در دوره قبلی حتی 5 نفر بی‌دلیل درجه هنری گرفته‌ باشند، عذرخواهی می‌کنم

به گزارش حلقه وصل، محمدحسین نیرومند نماینده تام‌الاختیار وزیر در شورای ارزشیابی هنرمندان، نویسندگان و شاعران کشور و دبیر این شورا در دولت نهم و دهم، با اشاره به حواشی به وجود آمده پس از اهدای درجه هنری به 18 سینماگر در مراسم تجلیل از هیأت‌های انتخاب داوری بخش بین‌الملل جشنواره فیلم فجر، گفت: از آنجایی که بنده بیش از 7 سال به عنوان دبیر این شورا در دولت نهم و دهم مشغول به فعالیت بودم، لازم است برای پاسخگویی به برخی ابهامات، نکاتی را مطرح کنم تا اولاً اهالی هنر با این شورا بیشتر آشنا شوند و ثانیاً اظهارنظرهای برخی از هنرمندان که در روزهای اخیر در این خصوص منتشر شده است را تکمیل کنم و اگر اشتباهاتی را که مطرح کرده اند، اصلاح کنم.

وی افزود: در تاریخ 28 آبان ماه 84 نامه‌ای از سوی رئیس‌جمهور وقت به وزارت ارشاد نوشته می‌شود که به پیوست این نامه، متمم آیین‌نامه شورای ارزشیابی هنرمندان، نویسندگان و شاعران کشور ابلاغ می شود تا هرچه سریع تر شورای ارزشیابی فعالیت دور جدیداش را آغاز کند. آقای هرندی وزیر وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی ابتدا این نامه را به معاونت هنری ارجاع دادند و با پیشنهاد معاون هنری قرار شد بنده پیگیر مفاد آیین‌نامه متمم باشم.

نیرومند در ادامه خاطرنشان کرد: طبق این آیین‌نامه ابتدا نیاز بود تا اعضا شورا مشخص شوند. خوشبختانه یک نماینده ی  وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، یک نماینده از سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، یک نماینده از فرهنگستان هنر و دو نفر اساتید برجسته از هرکدام موضوعات تخصصی با توجه به موضوع جلسه معرفی شدند. نهایتاً اعضای شورا را به همراه معاونان وزیر جلسات شورا را تشکیل دادیم. این پروسه حدوداً دو ماه به طول انجامید. اولین دستور جلسه، نگارش شیوه‌نامه‌ های اجرای لازم بود تا این شورا بر اساس آن ها بتواند به نحو مطلوبی به ارزشیابی هنرمندان برای احراز درجه هنری بپردازد.

دبیر سابق شورای ارزشیابی هنرمندان، نویسندگان و شاعران کشور در ادامه گفت: بحث ارزشیابی هنرمندان فاقد مدرک تحصیلی به قبل از انقلاب باز می گردد. اما این کار تا سال 66 به تعویق می افتد تا این که سرانجام  با پیگیری‌های هنرمندان و وزارت ارشاد، سازمان مدیریت و برنامه با تشکیل شورای ارزشیابی مشاغل هنرمندان موافقت می کند. به عبارتی این شورا تنها می توانست هنرمندان شاغل دستگاه های دولتی را ارزیابی کند. این موضوع سال‌ها ادامه داشت، تا این که هنرمندان هنرهای سنتی نیز از شورای انقلاب فرهنگی درخواست شکل گیری شورای ارزشیابی هنرمندان سنتی می کنند. شورای عالی انقلاب فرهنگی با پیشنهاد هنرمندان هنرهای سنتی موافقت می کند و عملاً دو تشکیلات مجزا یکی در وزارت ارشاد و دیگری در سازمان میراث فرهنگی برای اهدای درجه هنری اقدام می کنند. سال 84 طبق مصوبه 569 شورای عالی انقلاب فرهنگی متممی تصویب شد که این دو شورا در یکدیگر ادغام شدند و متقاضیان صرفاً از شاغلان دستگاه‌های دولتی خارج شدند و اعلام شد همه هنرمندان می‌توانند برای اعطای درجه هنری درخواست بدهند. بدین ترتیب شورای که همکنون فعال است شکل گرفت. توجه داشته باشید رئیس این شورا شخص وزیر ارشاد هستند و طبق متمم آیین نامه الواح درجات هنری توسط ایشان امضاء می شود.

هنرمندان برجسته و تراز اول کشور درخواست درجه هنری نمی‌دهند

نیرومند در پاسخ به این سؤال که آیا صرفاً اهدای درجه هنری منوط به درخواست هنرمند است یا خیر، گفت: اساس کار درخواست خود هنرمند است و همه هنرمندان متقاضی دریافت درجه هنری باید یک مسیر مشخصی را طی کنند. به عبارتی اصل بر آن است همه هنرمندان خودشان اقدام به درخواست درجه از شورا به نمایند، اما برخی از هنرمندان برجسته و تراز اول کشور چندان تمایلی به چنین نوع درخواستی ندارند، لذا طبق مصوبه شورا قرار شد با معرفی معاون مربوطه این نوع هنرمندان خارج نوبت ارزیابی شوند. به واقع اعطای این درجه به این هنرمندان تکریم و پاسداشت آن ها محسوب می شود.  

مشاور هنری سابق وزیر ارشاد همچنین در خصوص روند تکمیل تقاضای درجه هنری توسط هنرمندان اظهار داشت: روند کار به این صورت است که ابتدا هنرمندان باید با مراجعه به دبیرخانه تخصصی معاونین مربوطه  فرم‌هایی را دریافت کنند و در این فرم‌ها مواردی گنجانده شده است که پس از تکمیل آن، جهت ارزیابی درخواست، به شورای تخصصی ارائه می‌شود و در این شورا پس از بررسی‌های لازم مشخص می‌شود که هنرمندی که درخواست درجه هنری داده، اساساً چه درجه‌ای را می‌تواند دریافت کند. سپس دبیرخانه شورای تخصصی پروند تکمیل شده و درجه پیشنهادی کمیته های تخصصی را به دبیرخانه شورای ارزشیابی هنرمندان، نویسندگان و شاعران کشور واقع در وزارت ارشاد ارجاع می دهند. درنهایت، شورای ارزشیابی پس از توجه به نقطه‌نظرات شوراهای تخصصی، نسبت به اهدای درجه هنری اقدام می‌کند. معمولاً نظرات کمیته‌های تخصصی توسط شورای اصلی در اهدای نوع درجه هنری اعمال می‌شود. 

نیرومند در پاسخ به این سؤال که از بین 18 سینماگر اخیر، چه تعداد خودشان درخواست درجه هنری داده‌اند، گفت: احساس بنده این است که با توجه به شأن بالای هنری بسیاری از این افراد، بی‌تردید تعداد زیادی از آنها مستقیماً توسط معاون سینمایی به شورای ارزشیابی برای دریافت درجه یک هنری معرفی شده‌اند.

در اهدای درجه هنری به این 18 سینماگر، هیچ مسیر خلاف قانونی صورت نگرفته است

دبیر سابق شورای ارزشیابی هنرمندان، نویسندگان و شاعران کشور با تأکید بر اینکه در اهدای درجه هنری به این 18 سینماگر، هیچ مسیر خلاف قانونی صورت نگرفته است، گفت: البته ممکن است برخی از این افراد شأنیت لازم را برای دریافت مستقیم درجه هنری نداشته باشند و حتماً باید مسیر طراحی‌شده و معمول را طی می‌کردند، اما اگر اینگونه هم نباشد، باز هم هیچ مسیر خلافی طی نشده است و معاون مربوطه می‌تواند براساس اختیارات محوله، هرکدام از هنرمندانی را که احساس می‌کند شأنیت لازم را برای دریافت درجه هنری دارند، به شورای مرکزی معرفی کند.

محمدحسین نیرومند خاطرنشان کرد: البته نکته دیگری هم وجود دارد که برخی از دوستان متأسفانه به دلیل عدم آشنایی با آیین نامه جدید، اظهارنظرهایی می‌کنند که خلاف واقع است. مثلاً می گویند درجه  هنری هیچ امتیاز ویژه‌ای برای هنرمندان ندارد. اما داستان اینگونه است که در همین آیین‌نامه آمده است؛ هنرمندانی که شاغل دستگاه‌های دولتی باشند، در صورتی که پیش از بازنشستگی درجه هنری دریافت کنند، می‌توانند از مزایای همترازی با مدارک علمی بهره‌مند شوند، اما اگر هنرمندی که در دستگاه‌های دولتی شاغل است، پس از زمان بازنشستگی درخواست دریافت درجه هنری کند، طبیعتاً این درجه هیچ تأثیری در حقوق و مزایای او نخواهد داشت. همچنان که مدرک تحصیلی آن ها پس از بازنشستگی این گونه است.

درجه هنری را نباید با نشان هنری اشتباه گرفت

وی همچنین در خصوص اینکه برخی معتقدند با توجه به اینکه درجه هنری یک معادل دکترا است و کسانی که این درجه را دریافت کرده‌اند باید کرسی‌های تدریس به آنها اختصاص داده شود، گفت: طبق آیین نامه ی اجرایی تبصره ماده(66) قانون مدیریت خدمات کشوری کسانی که در دستگاه‌های دولتی شاغل هستند، در صورتی که قبل از دوران بازنشستگی بتوانند این درجه را دریافت کنند، امتیازات اداری و  استخدامی آن ها در درجه یک همتراز دکترا، درجه دو معادل فوق‌لیسانس و درجه سه معادل لیسانس است.

با این وضع نباید این اشتباه را بکنیم، کسی که درجه هنری گرفته، مدرک دکترا دریافت کرده‌ است، بلکه در امور استخدامی دولتی مدرک او معادل دکترا است و این معادل‌سازی، دلیلی برای تدریس و یا کرسی تدریس نمی‌شود. پس با این وصف اصولاً نسبت دکترا دادن به هنرمندانی که درجه یک هنری دریافت کردند خلاف قوانین است. از طرفی باید توجه داشت که این درجات کیفیت فعالیت های هنری و خلاقه ی هنرمندان را ارزیابی می کند نه میزان دانش و آگاهی های علمی آن ها را. لذا با صرف داشتن این نوع مدارک، امکان تدریس در دانشگاه ها فراهم نمی شود. البته ممکن است هنرمندان درجه یکی باشند که از هر دو توانایی برخوردار باشند، چنانچه دانشگاهی از توانی آنها بهرمند شوند باید معادل دکتری به آن ها برخورد ادارای و استخدامی کنند. در این جا باید به یک نکته دیگر هم اشاره کنم. درجه هنری، نشان هنری نیست. نباید این درجات را با نشان های دولتی اشتباه بگیریم.  

درجه هنری برای هنرمندان مستقل صرفاً یک اعتبار هنری محسوب می‌شود

دبیر سابق شورای ارزشیابی هنرمندان، نویسندگان و شاعران کشور همچنین در پاسخ به سؤال دیگری مبنی بر اینکه بسیاری از 18 سینماگری که نشان هنری دریافت کردند، سن بازنشستگی را رد کرده‌اند و این درجه هنری چه کمکی می‌تواند به آنها بکند بیان داشت: بحث‌های زیادی با برخی از کارشناسان سازمان مدیریت انجام شده بود. حتی نامه نگاری های زیادی تا سطح وزیر در این خصوص انجام شده بود. هنرمندان هم نامه های متعدی نوشته اند اما سازمان مدیریت به دلیل مسائلی همچون بار مالی به دولت و این که اگر این امر را بپذیرد ظلم به کسانی است که پس از باز نشستگی مدرک تحصیلی بالاتری را دریافت کردند، لذا تاکنون حاضر به پذیرش این پیشنهاد نشده اند. به هر حال هزاران نفر از هنرمندان شاغل از این مزیت استفاده می کنند، اما بنده هم قبول دارم که آن حجم وسیعی از هنرمندان غیر شاغل دستگاه های نمی‌توانند از مزیت درجات هنری استفاده کنند و صرفاً برای آنها یک اعتبار هنری محسوب می‌شود.

وی در ادامه تأکید کرد: به گواهی اسناد موجود، بسیار تلاش شد تا درجه هنری مواهب مادی نیز به همراه داشته باشد. مثلاً قرار بود الویت اعطای مسکن به هنرمندان براساس درجه هنری باشد. اگر دولت امتیازی برای نخبه گان هنری قائل شود، مرجع تشخیص نخبگان این شورا باشد. که متأسفانه این اتفاق رخ نداد. من امیدوارم وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی در دوره جدید، به جدیت این موضوع را پیگیری کند. 

ملاک‌های اعطای درجه هنری به سینماگران

نیرومند همچنین در پاسخ به این سؤال که چه ملاک‌هایی برای اهدای درجه هنری درنظر گرفته شده است، اظهار داشت: شورا سعی کرده ملاک‌های مشخصی را برای ارزشیابی تعیین کند و مشخصاً در حوزه سینما، کار بسیار راحت‌تر از حوزه‌های دیگر است. یکی از ملاک‌های مهم حوزه سینما ، دریافت سیمرغ بلورین جشنواره فیلم فجر است.

وی افزود: تعداد داوری در جشنواره‌های مختلف و جشنواره‌های تخصصی، نگارش و چاپ آثار مکتوب، استمرار فعالیت در حوزه تخصصی و دریافت لوح‌های تقدیر از جمله ملاک‌هایی است که جمع این نمرات و فعالیت‌های آن هنرمند به عددی می‌رسد که اگر بتواند به آن عدد دست پیدا کند، درجه یک هنری می‌گیرد، البته بخشی از کار، داوری است و شاید اشکالاتی وجود داشته باشد، اما تلاش شد که تمامی هنرمندانی که درجه هنری می‌گیرند، براساس مدارک و مستندات متقن، این موضوع برایشان محقق شود.

اعطای درجه هنری به تعداد زیادی از مدیران سینما در دوره‌ گذشته صحت ندارد

در مصاحبه یکی از اعضای کمیته تخصصی سینمایی گفته شده که در دوره پیش حساسیت چندانی وجود نداشت و تعداد زیادی از مدیران نشان درجه یک دریافت کرده‌اند؛ دبیر سابق شورای ارزشیابی هنرمندان، نویسندگان و شاعران کشور همچنین در پاسخ به این مطلب و برخی انتقادها از فعالیت دوره گذشته شورا گفت: به عنوان دبیر سابق شورا، در دفاع از تلاش همکارانم به ویژه اعضای شورای ارزشیابی هنرمندان باید عرض کنم که بنده با دوست بزرگواری که این مطلب را با یکی از خبرگزاری‌ها گفته‌اند تلفنی صحبت کردم. از ایشان خواستم از این تعداد زیاد مدیران قبل!!! اسم تعدای از آن ها را ببرند. ایشان نام سه نفر را اعلام کردند. یکی از آن ها که نام بردند، مدیر نبود و دو نفر دیگر که اتفاقاً هنرمند هستند و البته در معاونت سینمایی دولت دهم مدیر بودند از شورای ارزشیابی درجه  دو هنری دریافت کرده بودند. بنابراین این موضوع که تعداد زیادی از مدیران سینما در دوره‌ گذشته درجه یک هنری گرفتند، به هیچ وجه صحت ندارد. خوشبختانه ایشان سخنانشان را اصلاح کردند و در جایی گفتند که یک نفر از مدیران درجه یک هنری گرفته‌اند!

اگر در دوره گذشته حتی 5 نفر بی‌دلیل درجه هنری گرفته باشند عذرخواهی می‌کنم

نیرومند در بخش دیگری از صحبت‌هایش اظهار داشت: شورا در دوره گذشته در طول هر سال به طور متوسط به 16 تا 20 هنرمند، درجه هنری اعطا می‌کرد و در طول بیش از 7 سالی که مسئولیت این شورا برعهده بنده بود حدود 140هنرمند نشان درجه یک هنری گرفتند و من از عملکرد شورا اینگونه دفاع می‌کنم که اگر حتی 5 نفر را معرفی کنند که اعطای درجه یک هنری، استحقاق آنها نبوده است، من رسماً از همه عذرخواهی می‌کنم، اما عقیده خود من این است که از بین 18 سینماگری که اخیراً نشان درجه یک هنری گرفتند، حتماً کسانی هستند که توسط شورای قبل، درجه یک هنری دریافت نمی‌کردند. به هرحال باید توجه داشت این ارزیابی نوعی داوری محسوب می شود. ممکن است برخی به این داوری ها نقدی داشته باشند.