ایدئولوژیک‌ترین سینما سینمای نظام سرمایه‎داری است

سرویس دریچه: «نسبت بین رسانه و موضوع و مخاطب» محور سخنرانی استاد رحیم‌پور ازغدی در هفتیمن روز از جشنواره مردمی فیلم عمار بود. اینکه آیا حقوق همه موضوعات و همه مخاطب‌ها در هنر به نحو عام و سینما به نحو خاص اولا به‌درستی درک و ثانیا به‌طور منصفانه رعایت می‎شود یا نه؟ سوالی بود که ایشان در این سخنرانی به آن پاسخ گفت.

رحیم‌پور ازغدی در ابتدا با مطرح کردن این سوال که چند درصد از حجم تولیدات سینما، تئاتر و... به چند درصد از موضوعات با چه اهمیتی و به چند درصد از مخاطبان با چه جمعیتی اختصاص پیدا می‎کند، گفت: این واقعیت واضح است که بخش اعظم هنر و بویژه سینما در حول‌وحوش موضوعات و خطاب به مخاطبان دچار محدودیت چرخش است. اغلب این موضوعات به لحاظ اهمیت مسائل در درجه اول اولویت‎دار مردم و جامعه ما نیستند و مخاطب آن هم یک مخاطب خاص با ذوق خاص است. بعضی‌ها می‎گویند این ذوق تیپ شبه‌بورژوای بالاشهری است که به سبک زندگی با مذاق غربی روی آورده است. در اقشار و جوامع غرب‏زده همه چیز با کپی‌زدن پیش می‎رود و کسی که کپی می‎زند روی اندازه‌ها، ابعاد و نسبت‌ها حساسیت ندارد و مصرف‌کننده محض است. و چون آنچه کپی می‌کند با واقعیت‌های جامعه خودش مشکوک یا مجهول است تبدیل به یک عضو نامطلوب می‏شود. اگر هم عضو نامطلوب نباشد تبدیل به یک عضو مجهول‎الهویه می‎شود و می‎خواهد مسائلی که مهم نیستند مهم جلوه دهد و مسائلی که مهم هستند را ندیده بگیرد.

وی با بیان اینکه هنرمند غرب‎زده مدام در حال حقنه کردن یک چیز به مخاطب است، افزود: امروز سینمای روشنفکری، کپی‎بردار و غرب‎زده از پوچ‌گرایی محض ماتریالیستی خارج شده و وارد پوچ‌گرایی شکاکانه شده است. لذا هر وقت می‌خواهد هرچه بگویید یک اسمی برایش پیدا می‌کند. مثلا وقتی می‎خواهد از مسئولیت‌پذیری اجتماعی رها شود می‌گوید ما واقع‌گرا هستیم، می‌خواهد از واقعیت رها شود می‌گوید ما دیدگاه رمانتیک داریم و.... یعنی همین‌طور از منتهی‌علیه چپ طیف تا منتهی‌علیه راست حرکت می‌کنند. از واقع‌گرایی برای توجیه مبتذل‎ترین اتفاقاتی که در جامعه بشری اتفاق می‌افتد استفاده می‌کنند تا خیال‌پردازی (نه آرمانگرایی) از نوع چپ که متاسفانه الان این را هم نداریم که در آن یک تلاش برای برابری و عدالت و... بود بلکه از نوع غریزه‎محوری است. این همان مقصدی است که هم مادیون مدرن به آن رسیدند و هم شکاکان پست‌مدرن در عمل به آن می‎رسند. هر دوی اینها هم سینمای روشنفکری است.

او اضافه کرد: این دیدگاه به نام سرمایه‎داری در سینمای هالیودی مطرح شده است و کاپیتالیسم به این رویکرد شکاکانه دامن می‎زند. انتهای آن هم می‏شود مصرف‌گرایی، خودپرستی، بی‌اعتنایی و لاقیدی. آن وقت دیگر جان و رمقی برای ارزش‌هایی که باید هر روز رعایت شود نمی‌ماند. آن‌وقت شخص ارزش‎مدار می‏شود یک موجود خیالباف و بلکه احمق. آن وقت تنها چیزی که واقعا اهمیت پیدا می‌کند، پول و زور است و همه چیز را باید با اینها سنجید. این را هم باید بگوییم که اثر خنثی نداریم و ایدئولوژیک‌ترین سینما سینمای نظام سرمایه‎داری است. سینمای نظام سرمایه‎داری کاملا سیاسی و کاملا ایدئولوژیک است.

رحیم‌پور ازغدی با بیان اینکه انتهای نگاه ماتریالیستی مدرن و شکاکانه این است که هیچ چیز ارزش هیچ چیز را ندارد و آن وقت دیگر نمی‎توان از تعهد سینما و سینماگر و هنر و هنرمند ارزشی و غیرارزشی حرف زد، تصریح کرد: انسان صعود و سقوط دارد. خداوند می‌گوید خود را برای ملاقات با من آماده کنید. هنرمند و سینماگری که این نگاه و جهان‎بینی را قبول کرده و باور دارد، نمی‎تواند سینمای خود را از این تفکر منقطع کند. نمی‎تواند بگویید من برای خداوند هستم و دارم به ملاقات با خداوند می‎روم ولی هنر، سینما و تئاتر من یک سمت دیگری می‎رود. هنرمند و سینماگر ما می‎تواند به هر موضوعی ورود کند و در رابطه با قصاص، موسیقی، رابطه دختر و پسر، مسائل جنسی، بیمار و بیماری، سیاست، مسائل فضای مجازی و... حرف بزند ولی باید بداند چگونه، چقدر و چرا؟ کیفیت، کمیت، هدف و شیوه را باید بداند و مسئولیت کارش را بپذیرد. باید استدال عقلی، فلسفی و اخلاقی خودش را بداند و مسئولیت قبول کند. می‌توان وارد همه عرصه‌ها و موضوعات شد به شرط اینکه اولا بدانیم مخاطبان ما چه کسانی هستند و ثانیا بدانیم که به هر موضوعی که ورود می‎کنیم دو طرف دارد؛ به لحاظ علمی و عقلی یا به لحاظ هر چه که هنرمند به آن باور دارد باید بتواند از اثرش دفاع کند. اگر وجدان دارد باید به لحاظ وجدانی دفاع کنید، اگر اصول دین را قبول ندارد و اخلاق را قبول دارد باید بتواند به لحاظ اخلاقی دفاع کند، اگر اخلاق را قبول ندارد ولی حقوق بشر را قبول دارد باید از این بعد بتواند از محصولی که تولید کرده دفاع کند و بگویید این فیلم از این بعد به نفع حقوق بشر است.